„Korowaj, korowaj czarku miodem naliwaj” 30-2 maja 2010

Korowaj, korowaj czarku miodem naliwaj

Wspólne zdjęcie: dr Marta Nowosad - Bakalarczyk, dr Monika Gabryś, Maria Szyszko, Ludmiła Stawska, red. Monika Hemperek oraz studenci UMCS

Wspólne zdjęcie: dr Marta Nowosad – Bakalarczyk, dr Monika Gabryś, Maria Szyszko, Ludmiła Stawska, red. Monika Hemperek oraz studenci UMCS

W weekend majowy wybraliśmy się na Podlasie tropem korowaja. W drodze do Mielnika odwiedziliśmy Muzeum Kraszewskiego w Romanowie, Janów Podlaski i Górę Grabarkę. Wieczorem przyszedł czas na chwilę wytchnienia przy ognisku i rozejrzenie się po okolicy. Następnego dnia zwarci i gotowi do pracy udaliśmy się na IV Festiwal Korowaja Mielnickiego, podczas którego został rozstrzygnięty konkurs na najsmaczniejszy, najbardziej okazały korowaj. Imprezę uświetniły swoimi występami zespoły śpiewacze: „Malinki” z Malinnik, „Wrzosy” z Wilanowa i „Korowaj” z Radziwiłłówki.

Członkowie zespołów i wszyscy uczestnicy festiwalu chętnie odpowiadali na nasze pytania, których mieliśmy bardzo dużo. Po nagraniach przyszła pora na mały poczęstunek, zostaliśmy też podjęci tradycyjnym trunkiem nadbużańskim. Degustacji towarzyszyły nieco mniej oficjalne rozmowy, podczas których dowiedzieliśmy się m. in. co zrobić, aby urodzić syna muzyka, jaką bieliznę założyć na scenę, a także jak powstają scenariusze inscenizacji obrzędowych.

Następnego dnia wstaliśmy skoro świt, aby wcielić się w rolę prawdziwych korowajnic. Naszą mentorką była pani Maria Szyszko, zwyciężczyni III Festiwalu Korowaja Mielnickiego, od lat wypiekająca korowaje weselne. Po pięciu godzinach ciężkiej wspólnej pracy powstało arcydzieło, które można podziwiać w naszej galerii. Mogliśmy też zaczerpnąć z mądrości i doświadczenia życiowego pani Marii, dla nas babci Marysi. „Wy wszystkie moje dzieci”- powiedziała.

Anna Kowalska, Justyna Kowalczyk

Czym chata bogata, tym rada 19.03.2010 (Dni otwarte UMCS)

Kolorowe koreczki, grubaśne kroniki, słomiane ozdoby… Studenci z Koła Naukowego Etnolingwistów UMCS kultywują staropolski obyczaj gościnności.
19 marca przed licealistami otworzyły się drzwi uczelni. Młodzież tłumnie stawiła się na Dni Otwarte, spragniona nie tylko długopisów i cukierków, ale przede wszystkim cennych informacji. Na licealistów czekali entolingwiści. Studenci SKNE przygotowali dla przybywających sporo atrakcji. Gości oczekiwano w drzwiach, może nie z chlebem i solą, ale z barwnymi ulotkami, objaśniającymi, czym koło się zajmuje. Licealiści dowiedzieli się, na czym polega praca w kole i czym zajmuje się etnolingwistyka. Zainteresowani uczestniczyli w warsztatach Opowiem Ci o tym… – W kręgu historii mówionej. Przewodnicząca koła, Emilia Wronka, opowiedziała o metodzie badawczej oral history, podała źródła, do których mogą sięgnąć bardziej zainteresowani. Studenci z Koła Naukowego Etnolingwistów metodę oral history wykorzystują podczas badań na obozach terenowych; przeprowadzają wywiady, później sporządzają transkrypcje, inwentarze. Tak zebrane materiały są później wykorzystywane przy pisaniu prac licencjackich, magisterskich i doktorskich. To żmudne zajęcie, ale daje wiele w zamian. Oprócz szczytnych idei ocalania tradycji, mamy wszak możliwość spędzania czasu wolnego w sposób nietuzinkowy. Historia mówiona zainteresowała licealistów. Niektórzy z gości pytali o możliwość wykorzystywania tej metody przy przygotowaniu prezentacji maturalnych.
Podczas warsztatów licealiści mieli także możliwość obejrzenia dokumentacji zdjęciowej z naszych ostatnich obozów terenowych oraz filmu Droga do wolności autorstwa Mariusza Polowego (SKNE).
Olga Kielak (Tarasiuk)

Wykłady i warsztaty dla Szkół Partnerskich Instytutu Filologii Polskiej UMCS 8.01.2010

8 stycznia 2010 roku Instytut Filologii Polskiej UMCS gościł ponad 400 osób z dwunastu partnerskich szkół średnich (z Biłgoraja, Kraśnika, Lubartowa, Lublina, Łukowa, Międzyrzeca Podlaskiego, Parczewa, Puław, Radomia, Radzynia Podlaskiego, Ryk i Świdnika). Organizatorem tego spotkania był Dyrektor IFP UMCS – prof. dr hab. Barbara Czwórnóg-Jadczak, Główny Koordynator Współpracy – dr Dorota Filar, liczne grono wykładowców i współpracowników Instytutu Filologii Polskiej UMCS oraz Studenckie Koło Naukowe Etnolingwistów (SKNE UMCS). Było to już kolejne spotkanie z licealistami naszego regionu, podczas którego odbyły się wykłady, warsztaty, prezentacje, seminaria oraz wydarzenia artystyczne inspirowane tym razem tematyką Świąt Bożego Narodzenia.
A wszystko zaczęło się o 9:40 przy pomniku Marii Curie-Skłodowskiej, skąd grupy licealistów wraz z opiekunami przeszły do budynku Nowej Humanistyki. Główna część spotkania odbywała się w połączonych aulach Wydziału Humanistycznego. Pierwszym dydaktyczno-naukowym punktem programu był wykład prof. dr hab. Jerzego Bartmińskiego na temat Kolęd lubelskich i ich współczesnej aranżacji. Omawiając tradycję kolędowania, prof. Jerzy Bartmiński, położył akcent na specyfikę kolęd ludowych. Wykład był ilustrowany występem zespołu Dzieci z Brodą kierowanym przez Joszka Brodę. Utwory te można znaleźć na płycie Na dunaj – kolędy ze Wschodu (2008). Płyta ta powstała dzięki inspiracji prof. Jerzego Bartmińskiego a podstawą jej opracowania stały się zbiory Archiwum Etnolingwistyczne UMCS. Pieśni na płycie to zarówno nowe, folkowe wersje jak
i nagrania archiwalne. W książeczce dołączonej do płyty, znajdują się fotografie dokumentujące obrzędy kolędnicze oraz krótkie informacje dotyczące każdej z pieśni przygotowane przez czuwającego nad tym projektem prof. Jerzego Bartmińskiego. Warto dodać, że cała sala śpiewała kolędy wraz z Joszkiem i młodymi wykonawcami (każdy uczestnik tego spotkania otrzymał teksty wykonywanych kolęd). Pod koniec wykładu swój niesamowity koncert dała Orkiestra świętego Mikołaja.

By zakończyć muzyczne występy, Studenckie Koło Naukowe Etnolingwistów zorganizowało konkurs. Każdy, kto, odważył się wejść na scenę, mógł zaśpiewać kolędę. Utrudnieniem był wymóg zaśpiewania jej w obcym języku. Chętnych do udziału w konkursie było wielu. Młodzież śpiewała kolędy po białorusku, ukraińsku, rosyjsku, angielsku, hiszpańsku, włosku, ale najciekawiej zaprezentowały się dziewczęta z LO w Radzyniu Podlaskim, które odśpiewały Pada śnieg w 3 językach (polskim, angielskim i rosyjskim) oraz Ewa Pacławska (członkini SKNE) śpiewająca kolędę ukraińską. Jury, w którego skład weszli Joszko Broda oraz Bogdan Bracha z Orkiestry św. Mikołaja przyznali właśnie im nagrody muzyczne nagrody (ufundowane przez zespoły płyty).
Po krótkiej przerwie licealiści zostali podzieleni na grupy seminaryjne i wzięli udział w specjalnie przygotowanych warsztatach w salach dydaktycznych Instytutu Filologii Polskiej UMCS. Zajęcia poprowadzili: prof. dr hab. Władysława Książek-Bryłowa, dr Arkadiusz Bagłajewski, red. Monika Hemperek z Radia Lublin, dr Małgorzata Latoch-Zielińska, dr Paweł Nowak, red. Franciszek Piątkowski, dr Rafał Szczerbakiewicz, dr Anna Tryksza, dr Artur Wójtowicz oraz Studenci z Koła Naukowego Etnolingwistów (Emilia Wronka i Mariusz Polowy). Warsztaty przygotowane przez nasze koło dotyczyły Historii mówionej jako żywego źródła wiedzy o przeszłości. Po prezentacji, która nakreśliła podstawowe informacje na temat oral history jako metody badawczej, wyemitowany został reportaż Droga do wolności autorstwa Mariusza Polowego, zrealizowany przez Biłgorajską Telewizję Kablową w październiku 2009 roku (film można obejrzeć w Internecie: http://vimeo.com/7499961).
Po spotkaniu Dyrektorów i Nauczycieli szkół partnerskich z Dyrekcją Instytutu Filologii Polskiej i Koordynatorami ds. współpracy odbył się wykład prof. dr hab. Anny Pajdzińskiej pt. Wiersz – złożony sens. Był poświęcony analizie tekstów polskiej poezji współczesnej i spotkał się z refleksyjnym odbiorem zgromadzonej młodzieży. Spotkanie zakończono po godzinie 15:00 a grupy licealistów z pewnością będą miały co wspominać.
Emilia Wronka (SKNE)

Lubelska i moskiewska etnolingwistyka – kontakty, badania, metody 7.12.2009

 

7 XII 2009 odbyła się międzynarodowa konferencja p.t. Lubelska i moskiewska etnolingwistyka – kontakty, badania i metody. Rozpoczęła ją Dyrektor Instytutu Filologii Polskiej prof. dr hab. Barbara Czwórnóg – Jadczak. Następnie głos zabrali Rektor prof. dr hab. Andrzej Dąbrowski i Dziekan Wydziału Humanistycznego prof. dr hab. Henryk Gmiterek.

Tematem konferencji były badania etnolingwistyczne ujęte w dwu perspektywach: ośrodka lubelskiego i moskiewskiego. Stronę lubelską reprezentowali: prof. dr hab. Jerzy Bartmiński, prof. dr hab. Feliks Czyżewski, prof. dr hab. Jan Adamowski, a moskiewską: prof. dr hab. Swietłana Tołstojowa z RAN w Moskwie i prof. dr hab. Elena Bieriezowicz z Uralskiego Uniwersytetu Państwowego w Jekatierinburgu.

Prof. Bartmiński podkreślał, że wiele łączy te ośrodki i na tym przede wszystkim należy się skupić; “Okazało się, że droga do Europy prowadzi przez Moskwę” – zażartował.

Honorowym gościem spotkania była prof. dr hab. Swietłana Tołstojowa, która obchodziła jubileusz 70-lecia. Profesor wspominał jej pierwszą wizytę w Polsce, w 1978 r. i ich wieloletnią przyjaźń, dzięki której powstały m.in. dwa słowniki etnolingwistyczne: moskiewski i lubelski. Pani profesor zadedykowano 21. tom „Etnolingwistyki”, który otrzymała od lubelskich badaczy w ramach podziękowania za wieloletnia współpracę.

Podczas uroczystości wręczono wiele kwiatów i upominków, złożono gratulacje zarówno prof. Tołstojowej i prof. Bartmińskiemu, który też niedawno obchodził swój jubileusz. Na zakończenie prof. Czwórnóg-Jadczak odczytała list gratulacyjny od Dyrekcji Instytutu Filologii Polskiej dla prof. Bartmińskiego, podsumowujący jego dorobek naukowy i współpracę z Instytutem. Profesor również wyraził swoją wdzięczność słowami: „Jestem tutaj od początku. Na UMCS-ie czuję się jak u siebie”.

Studenckie badania terenowe w okolicach Krasiczyna 7-11 listopada 2009 r.

Studenckie Koło Naukowe Etnolingwistów UMCS w ramach cyklu „Ratujmy historię” zorganizowało drugi obóz naukowo-badawczy. Tym razem jedenaścioro członków SKNE wraz z opiekunem naukowym w okolicach Krasiczyna zbierało relacje potoczne związane z językowo-kulturowym obrazem ciała w polskiej tradycji ludowej, ludową demonologią oraz ze stosunkami polsko-ukraińskimi i polsko-żydowskimi. Wywiady prowadzono w oparciu o kwestionariusze przygotowane wcześniej przez uczestników obozu a także o kwestionariusz etnolingwistyczny Słownika stereotypów i symboli ludowych.
Studenci rozmawiali z dwudziestoma informatorami (z Krasiczyna, Dybawki, gdzie znajdowała się baza noclegowa oraz Tarnawców, Śliwnicy, Zalesia, Olszan, Korytników). Efektem tych rozmów było zebranie licznych relacji (zapisanych na 24 taśmach magnetofonowych oraz plikach audio) oraz wykonanie kilkuset zdjęć dokumentujących specyfikę kulturową badanej okolicy.
Dzięki Prałatowi – księdzu Stanisławowi Bartmińskiemu studenci dotarli do wielu interesujących osób, które podzieliły się z nimi swoimi, często dramatycznymi, wspomnieniami. Mieszkańcy Krasiczyna i jego okolic w okresie II wojny światowej byli bowiem masowo wysiedlani na Wołyń. Na szlaku SKNE znalazły się również takie ważne miejsca jak cmentarz żydowski uporządkowany w 2000 roku dzięki inicjatywie krasiczyńskiego proboszcza i XVI-wieczny Zespół Zamkowo-Pałacowy w Krasiczynie – jeden z najpiękniejszych renesansowych zabytków w Polsce.
SKNE ma w planach następne wyjazdy naukowo-badawcze w ramach kontynuacji projektu „Ratujmy historię”. Środki na jego dotychczasową realizację zostały przyznane SKNE przez Samorząd Studentów UMCS oraz przez Dziekana Wydziału Humanistycznego – prof. dr. hab. Henryka Gmiterka.
Uzyskany podczas tej wyprawy materiał po skatalogowaniu i opracowaniu zostanie zdeponowany w Pracowni „Archiwum Etnolingwistyczne UMCS”. Już niebawem będzie wykorzystany przez studentów i doktorantów, będących członkami SKNE, do ich prac magisterskich i doktorskich.
Emilia Wronka (SKNE)